Nghề lập trình viên ngày càng trở thành lựa chọn hàng đầu của nhiều bạn trẻ nhờ mức lương hấp dẫn, môi trường làm việc năng động và cơ hội phát triển không giới hạn. Tuy nhiên, nhiều người vẫn băn khoăn: Lập trình viên thì học ngành gì để có nền tảng vững vàng nhất? Hay làm lập trình viên thi khối nào phù hợp với khả năng của mình? Bài viết dưới đây, VTI Academy sẽ phân tích chi tiết, giúp bạn định hướng rõ ràng hơn trên con đường chinh phục nghề “code” này.
Lập trình viên thì học ngành gì?
Để trở thành lập trình viên, bạn nên học các ngành thuộc khối công nghệ thông tin như Công nghệ thông tin, Khoa học máy tính hoặc Kỹ thuật phần mềm – đây là những lựa chọn phổ biến và hiệu quả nhất ở Việt Nam hiện nay.
Không có một ngành học duy nhất bắt buộc phải theo để làm lập trình viên, vì nghề này linh hoạt và ưu tiên kỹ năng thực tế hơn bằng cấp. Tuy nhiên, các ngành dưới đây mang lại nền tảng tốt nhất, giúp bạn dễ dàng tiếp cận công việc và phát triển lâu dài:
Công nghệ thông tin (CNTT)
Đây là ngành “rộng” và phổ biến nhất, bao quát từ lập trình cơ bản đến các lĩnh vực như phát triển web, ứng dụng di động, trí tuệ nhân tạo (AI), dữ liệu lớn. Bạn sẽ học cách viết code thực tế, làm việc với các công cụ hiện đại như Python, JavaScript, Java, và hiểu rõ cách hệ thống máy tính hoạt động. Nhiều trường đại học ở Việt Nam đào tạo ngành này với chương trình cập nhật theo xu hướng công nghệ mới nhấn mạnh vào thực hành dự án.
Khoa học máy tính
Tập trung sâu vào lý thuyết, giúp bạn rèn luyện tư duy logic mạnh mẽ. Các nội dung chính bao gồm thuật toán nâng cao, cấu trúc dữ liệu phức tạp, trí tuệ nhân tạo, học máy (machine learning), nguyên lý máy tính. Nếu bạn mơ ước trở thành lập trình viên chuyên sâu về AI, nghiên cứu hoặc tối ưu hóa hệ thống lớn, đây là lựa chọn lý tưởng. Ngành này đòi hỏi tư duy toán học tốt, phù hợp với những ai thích “đào sâu” vấn đề.
Kỹ thuật phần mềm (Software Engineering)
Chuyên về toàn bộ quy trình tạo ra phần mềm chất lượng cao, từ thu thập yêu cầu khách hàng, thiết kế hệ thống, viết code, kiểm thử, triển khai đến bảo trì. Bạn sẽ học cách làm việc nhóm theo mô hình Agile/Scrum, quản lý dự án phần mềm – kỹ năng rất được doanh nghiệp đánh giá cao. Ngành này thực tiễn nhất, giúp bạn nhanh chóng làm việc ngay sau khi tốt nghiệp.
Một số ngành liên quan khác
Hệ thống thông tin (kết hợp CNTT với quản trị kinh doanh), An toàn thông tin (bảo mật code và hệ thống) hoặc Kỹ thuật máy tính (kết hợp phần cứng và phần mềm). Những ngành này phù hợp nếu bạn muốn đa dạng hóa hướng đi, ví dụ lập trình nhúng hoặc an ninh mạng.
Lập trình viên nên học ngành nào phụ thuộc vào đam mê cá nhân: thích code thực tế và sản phẩm nhanh → chọn Kỹ thuật phần mềm hoặc CNTT; thích nghiên cứu sâu và công nghệ mới → Khoa học máy tính là lựa chọn hàng đầu. Dù học ngành nào, hãy nhớ rằng bằng cấp chỉ là bước khởi đầu, kỹ năng tự học, làm dự án cá nhân và cập nhật xu hướng (như AI, cloud computing) mới quyết định bạn thành công đến đâu.
Lập trình viên cần học môn gì?
Lập trình viên cần học vững các môn cốt lõi như Toán học rời rạc, Cấu trúc dữ liệu & Giải thuật, Ngôn ngữ lập trình cơ bản, Cơ sở dữ liệu và Kỹ thuật lập trình – đây là những nền tảng không thể thiếu để viết code hiệu quả và giải quyết vấn đề thực tế.
Chương trình đại học thường chia thành các khối kiến thức đại cương, cơ sở ngành và chuyên ngành. Dưới đây là các môn quan trọng nhất mà hầu hết lập trình viên đều cần nắm chắc:
- Toán học (Toán rời rạc, Xác suất thống kê, Toán ứng dụng): Đây là “gốc rễ” của lập trình. Toán rời rạc giúp bạn hiểu logic, tập hợp, đồ thị – nền tảng cho thuật toán. Xác suất thống kê hỗ trợ AI và dữ liệu lớn. Nếu bạn yếu toán, hãy bổ sung sớm vì nhiều vấn đề lập trình phức tạp đều dựa vào tư duy toán học.
- Nhập môn lập trình & Ngôn ngữ lập trình cơ bản: Thường bắt đầu bằng Python hoặc C/C++ để làm quen cú pháp, biến, vòng lặp, hàm, điều kiện. Sau đó học lập trình hướng đối tượng (OOP) với Java hoặc C# – môn này dạy bạn cách tổ chức code sạch sẽ, dễ bảo trì.
- Cấu trúc dữ liệu & Giải thuật: Môn “nặng ký” và quan trọng bậc nhất. Bạn học cách lưu trữ dữ liệu hiệu quả (mảng, danh sách liên kết, cây, đồ thị, hash table) và các thuật toán cơ bản (sắp xếp, tìm kiếm, đệ quy, dynamic programming). Đây là môn quyết định bạn có thể giải quyết vấn đề phức tạp hay không, thường xuất hiện trong phỏng vấn tuyển dụng lớn.
- Cơ sở dữ liệu: Học SQL (MySQL, PostgreSQL) để quản lý dữ liệu, thiết kế bảng, truy vấn hiệu quả. Ngày nay còn bổ sung NoSQL (MongoDB) cho ứng dụng hiện đại.
- Hệ điều hành & Mạng máy tính: Hiểu cách máy tính hoạt động (quản lý bộ nhớ, tiến trình), giao tiếp mạng (TCP/IP, HTTP) – rất cần khi làm backend hoặc DevOps.
- Các môn chuyên sâu tùy hướng: Phát triển web (HTML/CSS/JavaScript, React/Node.js), Lập trình di động (Flutter/Kotlin/Swift), Trí tuệ nhân tạo & Machine Learning, Kiểm thử phần mềm, DevOps (Docker, CI/CD).
Lập trình viên cần học môn gì ngoài chương trình trường? Hãy bổ sung tiếng Anh chuyên ngành (đọc tài liệu, code bằng tiếng Anh), kỹ năng mềm (làm việc nhóm, giao tiếp) và thực hành qua dự án cá nhân, GitHub, LeetCode/HackerRank. Nhiều lập trình viên giỏi hiện nay tự học thêm framework mới qua YouTube, Coursera để theo kịp xu hướng công nghệ mới nhất như AI tích hợp và cloud-native.
Làm lập trình viên thi khối nào? Các khối phổ biến nhất hiện nay là:
- A00 (Toán – Lý – Hóa): Ưu tiên tư duy khoa học tự nhiên, phổ biến ở các trường kỹ thuật.
- A01 (Toán – Lý – Anh): Rất phù hợp vì tiếng Anh quan trọng trong ngành.
- D01 (Toán – Văn – Anh): Dành cho bạn giỏi Anh và Văn, nhiều trường xét tuyển khối này.
- Một số trường còn dùng D07 (Toán – Hóa – Anh) hoặc D10 (Toán – Địa – Anh).
Top trường đào tạo lập trình viên uy tín
Việc chọn trường phù hợp không chỉ dựa vào danh tiếng mà còn phụ thuộc vào định hướng cá nhân (nghiên cứu sâu hay thực hành nhanh), vị trí địa lý, học phí và cơ hội việc làm sau tốt nghiệp. Dưới đây là một số trường đại học uy tín hàng đầu.
Đại học Bách Khoa Hà Nội
Luôn dẫn đầu về đào tạo kỹ thuật và CNTT tại miền Bắc. Chương trình học cân bằng giữa lý thuyết vững chắc (thuật toán, AI, dữ liệu lớn) và thực hành dự án. Sinh viên thường được các công ty lớn như FPT, Viettel, VNG săn đón ngay từ năm 3-4. Điểm chuẩn ngành CNTT thường cao (khoảng 27-29 điểm), phù hợp với bạn có nền tảng Toán-Lý tốt.
Đại học Bách Khoa TP.HCM
Ngôi trường hàng đầu miền Nam về kỹ thuật máy tính và phần mềm. Chương trình cập nhật nhanh với xu hướng như cloud computing, machine learning và phát triển phần mềm doanh nghiệp. Sinh viên có nhiều cơ hội thực tập tại các tập đoàn công nghệ lớn ở TP.HCM và Bình Dương. Đây là lựa chọn lý tưởng nếu bạn muốn học ở môi trường năng động, gần các trung tâm IT.
Đại học Công nghệ – Đại học Quốc gia Hà Nội (UET)
Tập trung mạnh vào nghiên cứu và công nghệ mới như trí tuệ nhân tạo, khoa học dữ liệu. Môi trường học thuật chất lượng cao, giảng viên nhiều người có bằng cấp quốc tế. Sinh viên ra trường thường làm việc ở vị trí chuyên sâu, nghiên cứu hoặc startup công nghệ.
Đại học Công nghệ Thông tin – Đại học Quốc gia TP.HCM (UIT)
Chuyên sâu về CNTT, với các ngành hot như Khoa học máy tính, Trí tuệ nhân tạo, An toàn thông tin. Chương trình thực tiễn, liên kết chặt chẽ với doanh nghiệp, điểm chuẩn cao (thường 26-29 điểm tùy ngành). Nhiều bạn chọn UIT vì muốn học ở TP.HCM với cơ hội việc làm dồi dào.
Đại học FPT
Nổi bật với mô hình đào tạo thực chiến 100%, chương trình học theo chuẩn doanh nghiệp (Agile, DevOps, full-stack development). Sinh viên được thực tập trả lương từ sớm, tiếng Anh tốt và cơ hội làm việc quốc tế cao. Học phí cao hơn các trường công nhưng đổi lại là thời gian ra trường nhanh và việc làm ổn định.
Học viện Công nghệ Bưu chính Viễn thông (PTIT)
Mạnh về mạng máy tính, an ninh mạng và lập trình ứng dụng. Chương trình cập nhật tốt với công nghệ 5G, IoT. Sinh viên thường có việc làm ngay tại các tập đoàn viễn thông lớn như Viettel, VNPT.
Ngoài ra, một số trường khác cũng đáng cân nhắc như Đại học Khoa học và Công nghệ Hà Nội (USTH – hướng nghiên cứu quốc tế), Đại học Sư phạm Kỹ thuật TP.HCM (thực hành tốt về kỹ thuật phần mềm) hay các trường mới nổi như Phenikaa, nếu bạn muốn môi trường hiện đại và học phí hợp lý.
Khi chọn trường đại học lập trình viên, hãy xem xét điểm số bản thân, sở thích (code thực tế hay nghiên cứu), khả năng tài chính và vị trí (Hà Nội hay TP.HCM). Dù học trường nào, hãy chủ động tham gia dự án cá nhân, thực tập sớm và học thêm kỹ năng mới – đó mới là yếu tố quyết định bạn trở thành lập trình viên xuất sắc.
Hy vọng qua bài viết này, bạn đã có cái nhìn rõ ràng hơn về con đường học tập để theo đuổi nghề lập trình viên đầy triển vọng. Chúc bạn chọn được ngôi trường phù hợp và sớm chinh phục đam mê code của mình!
Ngoài website đừng quên follow fanpage VTI Academy để biết thêm nhiều điều hay ho về ngành CNTT nữa bạn nhé!